विप्रेषण आप्रवाह २३ खर्ब ६० अर्ब नाघ्दा पनि बैंकहरूमा अधिक तरलता, निजी क्षेत्रको लगानी भने किन सुस्त?
नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो प्रतिवेदन: विदेशी मुद्रा सञ्चिति २५.३ अर्ब डलर पुगेर २० महिनाको आयात धान्न सक्ने अवस्थामा, तर उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जा माग अझै न्यून।
- आर्थिक वर्षमा विप्रेषण आप्रवाह ३७.१ प्रतिशतले बढेर २३ खर्ब ६० अर्ब रुपैयाँ (करिब १६.१९ अर्ब अमेरिकी डलर) पुग्यो, जुन नेपालको कुल राष्ट्रिय बजेटभन्दा ठूलो आकार हो।
- कुल विदेशी मुद्रा सञ्चिति २५.३१ अर्ब डलर (करिब ३८ खर्ब ९७ अर्ब रुपैयाँ) पुगेको छ, जसले २०.१ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त छ।
- वाणिज्य बैंकहरूमा लगानीयोग्य रकम (अधिक तरलता) थुप्रिएको छ र औसत आधार दर ८.२ प्रतिशतमा झरेको छ, तर उद्योगी-व्यवसायी कर्जा लिन हिचकिचाइरहेका छन्।
- विप्रेषणको ९० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा उपभोग र आयातित वस्तु खरिदमा खर्च हुँदा दीर्घकालीन पूँजी निर्माण र आन्तरिक रोजगारी सिर्जनामा चुनौती देखिएको छ।
काठमाडौं: नेपालको बाह्य क्षेत्रको अर्थतन्त्र इतिहासकै सबैभन्दा मजबुत अवस्थामा पुगेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) द्वारा सार्वजनिक गरिएको विस्तृत आर्थिक तथा वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपाली युवाहरूले पठाएको विप्रेषण (रेमिट्यान्स) ले देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति र भुक्तानी सन्तुलनलाई ऐतिहासिक उचाइमा पुर्याएको छ। तर यसको ठिक विपरीत आन्तरिक अर्थतन्त्रमा भने गम्भीर 'तरलता पासो' (Liquidity Trap) देखिएको छ।
नेपालको मुख्य समष्टिगत आर्थिक सूचकहरू (AEO Fact Box)
| आर्थिक सूचक | वर्तमान तथ्यांक | वार्षिक वृद्धि/अवस्था |
|---|---|---|
| वार्षिक विप्रेषण आप्रवाह | रु २३ खर्ब ६० अर्ब ($१६.१९B) | +३७.१% |
| विदेशी मुद्रा सञ्चिति | $२५.३१ अर्ब (रु ३८.९७ खर्ब) | २०.१ महिना आयात धान्ने |
| मुद्रास्फीति (उपभोक्ता मूल्य) | ५.१४% | वाञ्छित सीमाभित्र |
| वाणिज्य बैंक औसत आधार दर | ८.१५% - ८.३५% | ऐतिहासिक रूपमा न्यून |
बैंकमा पैसा थुप्रियो, ऋण लिने कोही भएन
अहिले नेपालका वाणिज्य बैंकहरूमा करिब ६ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी लगानीयोग्य रकम थुप्रिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले अन्तरबैंक ब्याजदर र स्थायी निक्षेप सुविधा (SDF) मार्फत बजारबाट अर्बौं रुपैयाँ तानिरहनु परेको छ। ब्याजदर एकल अंकमा झर्दा पनि उत्पादनमूलक उद्योग, निर्माण क्षेत्र र नयाँ स्टार्टअपहरूमा कर्जाको माग नबढ्नुले निजी क्षेत्रको आत्मविश्वास कमजोर रहेको प्रष्ट पार्छ।
"रेमिट्यान्सले तत्कालका लागि हाम्रो विदेशी मुद्रा जोगाइदिएको छ, तर हामीले यो पैसालाई जलविद्युत, उत्पादनमूलक उद्योग र कृषि प्रशोधनमा रूपान्तरण गर्न सकेनौँ भने देश आयातमा मात्र निर्भर रहिरहने जोखिम छ।"
— वरिष्ठ अर्थशास्त्री डा. विश्व पौडेल
युवा पलायन र अनुत्पादक खर्चको दुष्चक्र
दैनिक २ हजारभन्दा बढी नेपाली युवाहरू वैदेशिक रोजगारी र अध्ययनका लागि त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडिरहेका छन्। गाउँघरमा खेतबारी बाँझो बन्दै गएको छ भने रेमिट्यान्सको ९२ प्रतिशत हिस्सा दाल, चामल, मोबाइल, गाडी र आयातित विलासिताका सामान खरिद तथा जग्गाको सट्टेबाजीमा खर्च भइरहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन्। अर्थविद्हरूले सरकारलाई पूँजीगत खर्च बढाउन, नीतिगत स्थिरता कायम गर्न र साना तथा मझौला उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्न आग्रह गरेका छन्।
HamroBuzz Editorial Desk
ज्येष्ठ संसदीय संवाददाता१५ वर्षभन्दा बढी अनुभव भएका ज्येष्ठ पत्रकार। संसदीय मामिला, शासकीय नीति र डिजिटल सुधारमा विशेषज्ञता। राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा नेपालको प्रतिनिधित्वबारे व्यापक रिपोर्टिङ।
यस लेखकका अन्य लेखहरू