नेपालका हिमाली पदमार्गहरूमा यात्रा गर्दा आवश्यक सरकारी अनुमतिपत्र, निकुञ्ज प्रवेश दस्तुर र अनिवार्य गाइडसम्बन्धी नियमहरूको जानकारी हुनु अत्यावश्यक छ। यस निर्देशिकामा नेपाल पर्यटन बोर्ड (NTB), अध्यागमन विभाग र संरक्षण क्षेत्रका निकायहरूद्वारा २०२६ का लागि लागु गरिएका कानुनी नियम तथा दस्तुरहरूको आधिकारिक विवरण समेटिएको छ।
मुख्य कानुनी तथ्यहरू (प्रत्यक्ष स्रोत)
- अनिवार्य गाइड व्यवस्था: पर्यटन बोर्डद्वारा तोकिएका पदमार्ग क्षेत्रमा विदेशी पदयात्रीले इजाजतपत्र प्राप्त ट्रेकिङ एजेन्सीमार्फत अनिवार्य रूपमा अनुमतिप्राप्त गाइड लिनुपर्नेछ (NTB TIMS निर्देशिका)।
- TIMS कार्ड दस्तुर: विदेशी नागरिकका लागि प्रतिव्यक्ति रु २,०००; सार्क (SAARC) नागरिकका लागि रु १,००० (tims.ntb.gov.np)।
- संरक्षण क्षेत्र अनुमति (ACAP / MCAP): विदेशीका लागि प्रतिव्यक्ति प्रतिप्रवेश रु ३,०००; सार्कका लागि रु १,०००। १० वर्षमुनिका बालबालिकालाई निःशुल्क। चेकपोस्टमा लिँदा दोब्बर दस्तुर लाग्नेछ (NTNC e-Permit प्रणाली)।
- माथिल्लो मुस्ताङ अनुमति दस्तुर: कानुनतः प्रतिव्यक्ति प्रतिदिन अमेरिकी डलर ५० ($50 per person per day) तोकिएको छ (अध्यागमन विभाग दस्तुर विवरण तथा NTB पदयात्रा अनुमति विवरण)।
- उच्च हिमाली स्वास्थ्य मापदण्ड: ३,००० मिटरभन्दा माथि सुत्ने उचाइ दैनिक ५०० मिटरभन्दा बढी नबढाउन र हरेक ३ देखि ४ दिनमा विश्राम दिन लिन सिफारिस गरिएको छ (CDC Yellow Book; हिमालयन रेस्क्यु एसोसिएसन)।
१. के गाइड अनिवार्य छ?
नेपाल पर्यटन बोर्डको संशोधित प्रावधानअनुसार विदेशी स्वतन्त्र पदयात्री (FIT) ले संरक्षण क्षेत्र र राष्ट्रिय निकुञ्जमा एक्लै पदयात्रा गर्न पाउने छैनन्। पदयात्रीहरूले सरकारमा दर्ता भएको ट्रेकिङ कम्पनीमार्फत इजाजतपत्र प्राप्त गाइड लिनु अनिवार्य छ। सोलुखुम्बु (सगरमाथा) क्षेत्रले खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाको आफ्नै स्थानीय प्रवेश प्रणाली सञ्चालन गर्ने हुँदा त्यहाँ केन्द्रीय टिम्स (TIMS) कार्ड आवश्यक पर्दैन।
२. टिम्स र संरक्षण क्षेत्र अनुमतिपत्र
अन्नपूर्ण, लाङटाङ वा मनास्लु क्षेत्रतर्फ जाँदा पदयात्रीलाई टिम्स कार्ड (tims.ntb.gov.np) र सम्बन्धित संरक्षण क्षेत्रको अनुमतिपत्र दुवै चाहिन्छ। अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र (ACAP) र मनास्लु संरक्षण क्षेत्र (MCAP) को अनुमतिपत्र राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष (NTNC) को प्रणालीमार्फत काठमाडौँ वा पोखरामा लिन सकिन्छ। पदमार्गका चेकपोस्टहरूमा अनुमतिपत्र लिँदा दोब्बर दस्तुर लाग्ने भएकाले प्रस्थानपूर्व नै लिनु बुद्धिमानी हुन्छ।
३. निषेधित क्षेत्र अनुमतिपत्र दस्तुर
नियन्त्रित तथा निषेधित पदयात्रा क्षेत्रका लागि अध्यागमन विभागबाट विशेष अनुमति लिनुपर्दछ। अध्यागमन विभाग (immigration.gov.np) र नेपाल पर्यटन बोर्डको आधिकारिक दस्तुर तालिकाअनुसार माथिल्लो मुस्ताङको अनुमतिपत्र दस्तुर प्रतिव्यक्ति प्रतिदिन अमेरिकी डलर ५० निर्धारण गरिएको छ। निषेधित क्षेत्रका सबै अनुमतिपत्र दर्तावाल एजेन्सीमार्फत मात्र जारी गरिन्छ।
४. उच्च हिमाली स्वास्थ्य तथा सुरक्षा
३,००० मिटरभन्दा माथि जाँदा लेक लाग्ने (Acute Mountain Sickness) जोखिम कम गर्न उचाइ अनुकूलन (Acclimatization) मा ध्यान दिनुपर्छ। दैनिक ५०० मिटरभन्दा बढी उचाइमा नसुत्न र नियमित विश्राम लिन अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य निर्देशिकाहरूले सुझाव दिएका छन् (CDC Yellow Book)। मनाङ (३,५४० मिटर) र फेरिचे (४,२४० मिटर) मा हिमालयन रेस्क्यु एसोसिएसन (himalayanrescue.org) ले मौसमी स्वास्थ्य क्लिनिक सञ्चालन गरी स्वास्थ्य परामर्श तथा उद्धार समन्वय सेवा प्रदान गर्दै आएको छ।
