बूढीगण्डकीमा आकस्मिक बाढी: बस्ती र पुलमा क्षति, प्रभावित क्षेत्रबाट सुरक्षित स्थानान्तरण

उत्तरी गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका हुँदै बग्ने बूढीगण्डकी नदीमा आइतबार बिहान लेदो र गेग्रानसहितको भीषण आकस्मिक बाढी आउँदा नदी तटीय क्षेत्रका बस्ती, पुल तथा निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनामा व्यापक क्षति पुगेको छ।

बिहानी बाढीको समयक्रम (घटना विवरण)

• बिहान करिब ०४:०० बजे: चुमनुब्री गाउँपालिका–६ स्थित उङजुलुङ र स्यार नदी क्षेत्रमा ठूलो गर्जनसहित नदीको बहाव अस्वाभाविक रूपमा घटबढ हुन थालेपछि स्थानीय बासिन्दा तथा पदयात्रीहरू सुरक्षित स्थानतर्फ भाग्न सुरु गरेका थिए।
• बिहान करिब ०४:३० बजे: माथिल्लो भेगबाट लेदो र ठूला ढुङ्गासहितको बाढी चुमनुब्री–३ को सल्लेरी, जगत र दोभान बस्तीमा प्रवेश गर्‍यो।
• बिहान ०६:०० देखि ०७:०० बजे: बाढी धार्चे गाउँपालिकाको माछीखोला हुँदै तल्लो तटीय क्षेत्र आरुघाटतर्फ तीव्र गतिमा अघि बढ्यो।
• बिहान ०७:४५ बजे: बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले बूढीगण्डकी जलाधार क्षेत्रका बासिन्दालाई नदी किनारबाट सुरक्षित उच्च स्थानमा जान एसएमएस तथा सार्वजनिक सूचना जारी गर्‍यो।
• बिहान ०८:०० देखि ०९:३० बजे: सुरक्षा निकायले माइकिङ गर्दै आरुघाट बजार खाली गराए। यसैबीच आरुघाट–धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको भाग बाढीले ढालेको पुष्टि भयो।

बस्तीगत क्षतिको प्रमाणित विवरण

नामसहितका पुलहरूको क्षति विवरण

• न्याकचेत–सिर्दिबास झोलुङ्गे पुल (चुमनुब्री–३): न्याकचेत र सिर्दिबास जोड्ने पुरानो झोलुङ्गे पुल पूर्ण रूपमा बगेको छ। यसले माथिल्लो चुम उपत्यका र फिलिम बजारबीचको पैदल आवागमन विच्छेद बनाएको छ।
• माछीखोला–केरौजा झोलुङ्गे पुल (धार्चे–५): माछीखोलाबाट केरौजा जाने स्थानीयवासी र पदयात्रीले प्रयोग गर्ने मुख्य झोलुङ्गे पुल बाढीले बगाएको छ।
• सोती–मानबु पक्की फलामे पुल (आरुघाट–२ र ३ जोड्ने सोती खण्ड): सडक विभागका अनुसार आरुघाट गाउँपालिका–२ र ३ लाई धार्चेतर्फ जोड्ने सोतीस्थित मोटरेबल फलामे पुल पूर्ण रूपमा बगेको छ।
• आरुघाट–धादिङ जोड्ने पक्की पुल (आरुघाट–९ नयाँपुल): इलाका प्रहरी कार्यालय आरुघाटका प्रहरी निरीक्षक अनिल श्रेष्ठ तथा सडक विभागका अनुसार यो पुल पूर्ण रूपमा बगेको होइन। कुल ६० मिटर ट्रस र २५ मिटर आरसीसी संरचना रहेको यस पुलको गोरखातर्फको २२ मिटर आरसीसी स्प्यान बाढीले बगाएको छ। ६० मिटरको मुख्य स्टिल ट्रस भाग यथावत् छ। सडक विभागले बाँकी संरचनामा बेलीब्रिज जडान गरी यातायात सुचारु गर्न प्राविधिक अध्ययन गरिरहेको छ।

जलविद्युत् आयोजनाको क्षति (तथ्यगत भिन्नता)

यस बाढीले राष्ट्रिय गौरवको १२ सय मेगावाटको बूढीगण्डकी जलाशययुक्त आयोजनामा कुनै क्षति पुर्‍याएको छैन। क्षति पुगेको आयोजना साहस ऊर्जा लिमिटेडको सहायक कम्पनी टाइम्स इनर्जी प्रा. लि. द्वारा निर्माणाधीन ३४१ मेगावाटको अर्ध-जलाशययुक्त (PRoR) बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजना हो।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार चुमनुब्री–३ सल्लेरीस्थित हेडवर्क्स क्षेत्रमा रहेको यस आयोजनाको मुख्य निर्माण क्याम्प, ९ वटा आवास ब्लक, ६ वटा सार्वजनिक/उपयोगिता भवन तथा निर्माण उपकरणहरू बाढीले बगाएको छ। स्थानीयको पूर्वचेतावनीका कारण क्याम्पमा कार्यरत १८ जना कर्मचारीहरू तत्काल सुरक्षित डाँडातर्फ भागेर ज्यान जोगाउन सफल भएका छन्।

उद्धार तथा मानवीय अवस्था

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धारका लागि नेपाली सेनाको हेलिकप्टर तथा सुरक्षाकर्मीको टोली परिचालन गरिएको छ। आइतबार बिहान जगत इलाकामा पहिरो र बाढीको घेराबन्दीमा परेका ६ जना नागरिकको नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत सकुशल हवाई उद्धार गरिएको छ।

गोरखा जिल्ला प्रशासनका अनुसार समाचार तयार पार्दासम्म (दिउँसो १२:४५ बजे) बाढीबाट कसैको मृत्यु भएको औपचारिक पुष्टि भएको छैन। तर चुमनुब्री–६ चुम्चेतस्थित उङजुलुङ नदी किनारको गोठमा बस्दै आएका ४ जना स्थानीय बासिन्दा सम्पर्कविहीन छन्। बाढीले गोठ नै बगाएकाले उनीहरूको अवस्था अज्ञात रहेको स्थानीय शेराप गुरुङले जानकारी दिएका छन्।